PRAWDZIWE PALONE DACHÓWKI TONDACH
NAJSTARSZA TRADYCJA MATERIAŁU – PALONA DACHÓWKA
Historia palonej dachówki sięga daleko w przeszłość. Palone dachówki znali już w Grecji ok. 2 300 lat przed naszą erą. Były popularne również w VII do IX wieku w Chinach, gdzie były już produkowane z szkliwem. Na niektóre budynki dachówka ta była nawet urzędowo przepisywana. Pierwsze dachówki palone na nasze tereny przywieźli Rzymianie.
Z najstarszymi dachówkami pochodzącymi z naszych terenów można się spotkać w muzeach. Chodzi o rzymskie dachówki, które rzymscy żołnierze wykorzystywali do budowy stacji obronnych. Kładziono je obok siebie, spoiny sklejano i uszczelniano odpowiednią zaprawą. Pierwsze własne dachówki na naszych ziemiach zaczęto produkować w okresie Rzeszy Wielkomorawskiej, znaczny wzrost ich produkcji nastąpił zwłaszcza w X i XI wieku. W miarę rozwoju miast palona dachówka była coraz częściej stosowana i dalej się rozwijała.
Dachówki rzymskie, które znaleziono na naszych terenach (obszar Moraw południowych i Słowacji południowej), miały płaski prostokątny kształt o grubości ok. 3 cm. Zachowały się dachówki o długości od 65 do 115 cm, szerokości od 47 do 85 cm. Krawędzie dachówek posiadały obwódkę o wysokości ok. 4 cm, prostopadłą do powierzchni dachówki. Z wyników analiz chemicznych i krystalograficznych oraz porównania z miejscowymi materiałami, które nadawały się do produkcji palonej dachówki, można wnioskować, że dachówka była przywożona do tych stacji prawdopodobnie z terenów dzisiejszych Węgier.
Najstarsza palona dachówka wyprodukowana u nas pochodzi z okresu Rzeszy Wielkomorawskiej. Bardziej znane są jednak dopiero staroczeskie dachówki z późniejszych czasów. Swoim kształtem przypominały rzymskie. W miarę upływu czasu zmniejszały się jednak a ich częścią stało się też korytko, które do tej pory było samodzielne. W związku z rozwojem miast w XIII wieku, któremu towarzyszyło intensywne budownictwo, palona dachówka była stosowana coraz częściej. Powstawały nowe cegielnie, które były dla miast ważnym źródłem dochodów. Ceglarstwo stało się ważnym rzemiosłem. W XV wieku było zarejestrowanych tylko w Pradze ośmiu „ceglarzy dekarzy“, to znaczy producentów dachówek. Najbardziej rozpowszechnioną dachówką w tych czasach była dachówka klasztorna, która później była też szkliwiona.
W 1580 roku Petr Vok z Rožmberka zaprosił ceglarzy z Flandrii, którzy w miejscowości Bechyně wprowadzili produkcję tzw. „Holanderskich panwi“, które są charakterystyczne dla domów bechyňskich do dziś. Ich produkcję później wstrzymano i na krótko wznowiono w 1875 roku. Dachówki te są znane pod nazwą „Bechyňské háky“. Palona dachówka w kształcie korytek jest dominującym pokryciem dachów jeszcze w okresie baroku, jak dokumentują wyobrażenia ówczesnych budowli, później pojawiają się proste płaskie dachówki – karpiówki a jeszcze później dachówki żłobione (przylgowe).
Popyt na dachówkę wzrastał a ręczna produkcja przestała wystarczać. Pierwsze proste urządzenia do ugniatania surowców i formowania surowych dachówek (maszyny formujące) pojawiły się pod koniec XVIII i w XIX wieku. Podniosło to jakość dachówek oraz zwiększyło wydajność produkcji.
W połowie XIX wieku były stosowane piece kręgowe, w których później wykorzystywano ciepło odpadowe budując na piecach suszarnie, co obniżało zużycie opału. W formowaniu masy stopniowo ręczną produkcję zastępowało ciągnienie na prasach pasmowych lub tłoczenie do gumowych form.
W pierwszej połowie XX wieku wprowadzono następne ulepszenie technologii produkcji palonej dachówki – suche mielenie, odwadnianie na prasie filtracyjnej, stosowanie pras pasmowych itp. Znów pojawiają się technologie wykańczania powierzchni dachówek – angoba i szkliwo.
